Strona wykorzystuje pliki cookies, jeśli wyrażasz zgodę na używanie cookies, zostaną one zapisane w pamięci twojej przeglądarki. W przypadku nie wyrażenia zgody nie jesteśmy w stanie zagwarantować pełnej funkcjonalności strony!

Słowniczek wyrazów prawniczych

ŁAWNICY
Zgodnie z Konstytucją w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości biorą udział obywatele. W sprawach karnych czynnikiem społecznym są ławnicy. Wybierani są oni w głosowaniu. Warunki jakie trzeba spełniać, aby zostać ławnikiem określa odrębna ustawa. Ławnicy biorą udział w orzekaniu w sprawach karnych razem z sędziami zawodowymi.
Z reguły przed Sądem Rejonowym orzeka jeden sędzia zawodowy i dwóch ławników. Ale w Sądach Odwoławczych zawsze orzekają tylko sędziowie zawodowi. Ławnicy ubrani są również w czarne togi, jak sędziowie zawodowi.

OBROŃCA
Jest pomocnikiem procesowym oskarżonego, gdyż pomaga oskarżonemu w wykonywaniu jego prawa do obrony. Działać może wyłącznie na jego korzyść, a jakiekolwiek niekorzystne dla oskarżonego zachowania obrońcy są bezskuteczne.
Są sytuacje w procesie, gdy oskarżony musi mieć obrońcę z urzędu — określają je przepisy. Obrońcą może być osoba uprawniona do obrony wg przepisów o ustroju adwokatury.
Obrońcy ubrani są w czarne togi z zielonymi wypustkami.

OSKARŻONY
Osoba, przeciwko której wniesiono akt oskarżenia do Sądu, a także osoba, co do której prokurator złożył wniosek o warunkowe umorzenie postępowania. Oskarżony jest stroną procesową i ma wszystkie prawa z tym związane, m.in. nie musi udowadniać swej niewinności ani dostarczać dowodów na swoją niekorzyść.

OSKARŻYCIEL POSIŁKOWY
Pokrzywdzony może działać obok prokuratora jako oskarżyciel posiłkowy w sprawach o przestępstwa ścigane z urzędu. Jest wówczas stroną procesową. Oświadczenie woli w tej kwestii należy złożyć najpóźniej do czasu rozpoczęcia przewodu sądowego.
Można być również oskarżycielem posiłkowym samoistnym, który wnosi do sądu własny akt oskarżenia. Warunkiem jest wyczerpanie procedury odwoławczej od decyzji prokuratora odmawiającej wszczęcia postępowania przygotowawczego lub umarzającej to postępowanie (art. 306 § 2 i 330 k.p.k.).

PEŁNOMOCNIK
Z pełnomocnika może korzystać każda strona, która nie jest oskarżonym. Z reguły jest ustanowiony przez stronę pokrzywdzoną i jest jej reprezentantem w toku postępowania karnego. Pokrzywdzony ponosi koszty związane z ustanowieniem pełnomocnika.

POKRZYWDZONY
Osoba, której dobro prawne zostało naruszone lub zagrożone przez przestępstwo. Pokrzywdzony jest stroną procesową w postępowaniu przygotowawczym. W postępowaniu sądowym tylko wtedy, gdy działa w charakterze oskarżyciela posiłkowego.
Jako strona procesowa może składać wnioski dowodowe, brać udział w czynnościach procesowych itp. Może również wnosić o naprawienie szkody w przypadku, gdy doszło do ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, naruszenia czynności narządu ciała lub rozstroju zdrowia i innych wymienionych w art. 46 k.k.

POLICJA
Policja zajmuje się ściganiem przestępstw i prowadzeniem dochodzeń. Z reguły pokrzywdzeni zgłaszają się do policji i tam składają zawiadomienia o przestępstwie.
Sprawy karne są prowadzone przez wyszkolonych policjantów, którzy zazwyczaj chodzą ubrani po cywilnemu.

PRAWO DO ODMOWY ZEZNAŃ
Jest to prawo przysługujące świadkowi, który jest osobą najbliższą dla oskarżonego. To krąg osób takich, jak rodzice, dzieci, dziadkowie, małżonek, konkubent, rodzeństwo itp. Mimo ustania małżeństwa prawo to dalej przysługuje.
Inaczej jest w przypadku konkubinatu. Prawo do odmowy przysługuje tylko w czasie jego trwania.
Świadek powinien być każdorazowo o tym prawie informowany, przysługuje bowiem ono na każdym etapie postępowania karnego.
Jeżeli świadek złożył wcześniej zeznania, a później chce skorzystać z prawa do odmowy zeznań, poprzednie zeznania przestają istnieć i nie mogą być wykorzystane jako dowód.

PRAWO PRZEGLĄDANIA AKT
Prawo to oznacza, że można przeglądać akta sprawy i sporządzać odpisy. Prawo to przysługuje stronom, obrońcom, pełnomocnikom i przedstawicielom ustawowym na etapie postępowania sądowego.
W czasie postępowania przygotowawczego wyrazić musi zgodę na przeglądanie akt prokurator.

PROKURATOR
Prokurator jest oskarżycielem publicznym. Jest rzecznikiem interesu publicznego. Nadzoruje dochodzenia prowadzone przez policję, wszczyna i prowadzi śledztwa. Podejmuje decyzje merytoryczne, może postępowanie umorzyć lub skierować do sądu akt oskarżenia. Ma obowiązek uczestniczyć w rozprawie, gdy dotyczy sprawy z oskarżenia publicznego. W wykonywaniu swych funkcji jest niezależny.

PRZEDSTAWICIEL SPOŁECZNY
W postępowaniu sądowym może zgłosić swój udział przedstawiciel organizacji społecznej, jeżeli zachodzi potrzeba ochrony interesu społecznego lub ważnego interesu indywidualnego, w szczególności ochrony wolności i praw człowieka.
O dopuszczeniu przedstawiciela społecznego decyduje Sąd.

PRZEWÓD SĄDOWY
Jest to część rozprawy sądowej, którą rozpoczyna odczytanie przez prokuratora aktu oskarżenia. Następnie rozpoczyna się postępowanie dowodowe. Oskarżony składa wyjaśnienia bądź odmawia, przesłuchiwani są świadkowie, biegli itp. Gdy wszystkie dowody zostaną sądowi zaprezentowane, a strony nie złożą nowych wniosków dowodowych, sąd zamyka przewód sądowy.

SĄD APELACYJNY
Jest to sąd odwoławczy, który zajmuje się rozpoznawaniem zażaleń i apelacji od orzeczeń Sądów Okręgowych. W tym Sądzie orzekaniem zajmują się wyłącznie sędziowie zawodowi.

SĄD OKRĘGOWY
Jest to sąd wyższego rzędu w stosunku do Sądu Rejonowego. Zajmuje się orzekaniem w sprawach określonych przepisami prawa karnego procesowego m.in. zabójstwa, napady rabunkowe z użyciem niebezpiecznych narzędzi, gwałty zbiorowe itp.
Sąd Okręgowy rozpoznaje również środki odwoławcze od orzeczeń Sądów Rejonowych (zażalenia na postanowienia oraz apelacje od wyroków).
Od orzeczeń Sądu Okręgowego przysługuje odwołanie do Sądu Apelacyjnego.

SĄD REJONOWY
Większość spraw należy do właściwości Sądu Rejonowego. Również przestępstwa seksualne za wyjątkiem gwałtu zbiorowego lub ze szczególnym okrucieństwem.
Sąd rozpoznaje sprawy z reguły w składzie 3 osobowym — sędzia zawodowy i 2 ławników. Wszyscy sędziowie ubrani są w czarne togi z fioletowymi wypustkami, zaś sędzia przewodniczący siedzący pośrodku ma założony na togę łańcuch z orłem.
Gdy sąd wchodzi na salę wszyscy obecni wstają.
Od orzeczeń Sądu Rejonowego przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego.

ŚLEDZTWO
Forma postępowania przygotowawczego.
Śledztwo może wszcząć tylko prokurator. Prowadzi je również prokurator, chociaż może pewne czynności przewidziane przepisami zlecić do przeprowadzenia policji.
Powinno być zakończone w terminie 3 miesięcy. Przedłużyć śledztwo na dalszy termin może prokurator nadrzędny.
Śledztwo wszczyna się w sprawach, dla których ta forma jest przewidziana przepisami prawa karnego procesowego.

UGODA SĄDOWA
Nowa instytucja w polskiej procedurze karnej.
Stosownie do regulacji w art. 335. k.p.k. prokurator może za zgodą oskarżonego dołączyć do aktu oskarżenia wniosek o skazanie oskarżonego bez przeprowadzania rozprawy i wymierzenie mu kary z zastosowaniem nadzwyczajnego jej złagodzenia, orzeczenia środka karnego (z wyłączeniem przepadku przedmiotów), odstąpienie od wymierzenia kary lub warunkowe zawieszenie wykonania kary.
Dotyczy to wyłącznie występków zagrożonych karą nie przekraczającą 5 lat pozbawienia wolności.
Zgoda pokrzywdzonego nie jest wymagana.

WEZWANIA
Wysyłane są do uczestników postępowania karnego, gdy zachodzi konieczność ich przesłuchania bądź dokonania z ich udziałem innych czynności procesowych.
W wezwaniu powinien być oznaczony organ wysyłający, podaje się, w jakiej sprawie, w jakim charakterze miejscu i czasie ma się stawić adresat oraz czy stawiennictwo jest obowiązkowe.
Należy również pouczyć o skutkach niestawiennictwa.

ZAWIADOMIENIE O PRZESTĘPSTWIE
Każdy ma obowiązek zawiadomienia policji lub prokuratury o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu.
Można zawiadomić bezpośrednio zgłaszając się do wymienionych urzędów, telefonicznie lub pisemnie, za pośrednictwem poczty (list polecony). Zobowiązuje to uprawnione organy do podjęcia przewidzianych prawem czynności.

ZAŻALENIE
Jest to środek odwoławczy, przysługujący stronom procesowym od postanowień i zarządzeń podejmowanych przez organy postępowania karnego. Jeżeli ustawa przewiduje odwołanie to postanowienie powinno zawierać stosowne pouczenie o prawie do zaskarżenia ze wskazaniem terminu. Z reguły zażalenie składa się w terminie 7 dni od daty otrzymania stosownego orzeczenia. Przykładem mogą być zażalenia na decyzje prokuratora kończące postępowanie w sprawie (odmowa wszczęcia lub umorzenie).